AFAAN KEENYAA AFAAN ORMAAN LAAQAMUU HINQABU: Afaan keenya keessaa nutu aramaa funaanee gata: Beekan Gulummaa Irranaa.Amajjii, 2017.

AFAAN KEENYAA AFAAN ORMAAN LAAQAMUU HINQABU

Dhimma qulqullina afaan keenyaa kanaa yeroo gara yerootti dubbachaa turuun keenyaa niyaadatama. Dhiibbaan afaan walmakuu kun sababoota addaa addaarraa ta’uu nimala ta’a. akka an ilaalutti garuu rakkoo inni guddaan hiika isaa wal’aaluu qofa utuu hin ta’in rakkoowwan kanaa gaddiitti tarreeffaman fayyadamtoota afaanichaa(A/Oromoo) irratti dhiibbaa godhaniiru. Isaanis: Afaan Oromoo fayyadamuu fi guddisuuf fedha olaanaa fi hinaaffaa dhabuu, Dhibaawummaa- “Jecha kamtu Afaan Oromootiin yaada an dubbachuuf ka’u kana ibsa?” jedhanii jecha filachuu irra kanuma dura afaanitti dhufe fayyadamuu, Afaan Oromoo qulqulleessanii(utuu itti hin makiin) dubbachuun akka waan Afaan Amaaraa wallaaluu isaanii irratti baramsiisuufi yoo irratti baramemmoo kan hin qaroomne, nama baadiyyaa ta’uu isaanii kan mul’isu itti fakkaachuufi sababa kanaan beekaniituma jecha Afaan Amaaraa filachuu, hammi lakkoofsaan mursa ta’an immoo yoodhuma jecha sana beekan akkasumas itti fayyadmuuf fedha qabaataniyyuu namni lammaffaan(kan itti haasa’amu/dubbatamu) yaadichi yoo jecha Afaan Oromoo qofaan dubbatame salphaatti namichaaf hin hubatamuu jedhanii yaaduu fa’i. Egaa kun sababa miti sana malee jedhanii ragaa qabatamaa irratti hundaa’anii dubbachuuf qorannaa barbaada. Dhimma kanarratti ogeeyyiin afaaniis ta’e namoonni muuxannoo jireenyasaaniirraan afaaniifi aadaa Oromoo kana leellisaniif jaallatan dirqama qabu. Afan ofii abbaatu kunuunfachuufi qulqulleeffachuu qaba. Fakkeenyota muraasa armaan gadii kanarraa kaanee kan biroo ilaaluun nidanda’ama.

1. Aantee (Amharic) -Aabboo/aboo (Gurbaa)
2. Aantee (Amharic)-Aboo (Oromoo)
3. Abeet (Amharic)-Ookoo, Oooo (Oromoo)
4. Addaanyi (Amharic)-Abbaa Mirgaa (Oromoo)
5. Akkaabbaduu (Amharic)-Oftuuluu/Dhaadhessuu (Oromoo)
6. Akkabaabii (Amharic)-Naannoo (Oromoo)
7. Ashkarii/Garadii (Amharic)-Ergamaa/tuu (Oromoo).
8. Ayizoo (Amharic)- Jabaadhu (Oromoo)
9. Baakkii (Amharic) -Waa’uu/lakkii/muu (Oromoo)
10. Bannaati (Amharic)-Maaloo (Oromoo)
11. Baqqaa (Amharic)-Gahe (Oromoo)
12. Barbaree (Amharic)- Mixmmixa (Oromoo)
13. Bayyaa’inatii (Amharic)-Nyaata akaak-heddee (Oromoo)
14. Bexaamiitti (Amharic)-Haalaan (Oromoo)
15. Bichaa (Amharic)-Qofaa (Oromoo)
16. Birdi Libsii (Amharic) -Uffata Qorraa (Oromoo)
17. Birrii (Amharic)-qarshii/Horoo (Oromoo)
18. Bizaat (Amharic)-Baay’ina (Oromoo)
19. Caacataa (Amharic)-Waca/iyya (Oromoo)
20. Cilfaa (Amharic)-Fuutuu(Oromoo)
21. Dabtara (Amharic)-Barruulee (Oromoo)
22. Dammoo/Dagimoo (Amharic)-Ammoo (Oromoo)
23. Duuriyyee (Amahric)-Kashalabbee (Oromoo)
24. Ehew (Amharic)-Kunoo (Oromoo)
25. Eraat (Amharic)-Irbaata (Oromoo)
26. Fanta (Amharic)-Qooda (Oromoo)
27. Fatanaa (Amharic)-Qormaataa (Oromoo)
28. Faxaarii (Amharic)-Uumaa (Oromoo)
29. Fiqirii (Amharic)-Jaalala (Oromoo)
30. Firdi Beeti (Amharic)-Mana murtii (Oromoo)
31. Gabaree (Amharic)-Qotee Bulaa (Oromoo)
32. Ganaa (Amharic)- Sichi (Oromoo)
33. Garafi (Amharic)-Reebi (Oromoo)
34. Gaxarii (Amharic) -Baadiyyaa (Oromoo)
35. Giddii (Amharic)-Dirqii/Dirqama (Oromoo)
36. Gin (Amharic)-Garuu (Oromoo)
37. Girrigirrii (Amharic)-Sochii/Jeequmsa (Oromoo)
38. Gizee (Amharic)-Yeroo (Oromoo)
39. Gobez (Amharic)-Cimaa (Oromoo)
40. Gudii (Amharic)-Raajii (Oromoo)
41. Haxirii/Axirii (Amharic)-Masaraa/dallaa (Oromoo)
42. Huunetaa (Amharic)-Haalota (Oromoo)
43. Ingidii (Amharic)-Kanaaf/kana booda (Oromoo)
44. Innaa (Amharic)=kanaaf (Oromoo)
45. Intinii (Amharic)-Wanna sana (Oromoo)
46. Ishii (Amharic) -Tole (Oromoo)
47. Istii (Amharic)-Memee (Oromoo)
48. Katamaa (Amharic)-Magaalaa (Oromoo)
49. Kirikirri (Amharic)-Mormii (Oromoo)
50. Ku’aasii (Amharic)-Kubbaa (Oromoo)
51. Laslaassaa (Amharic)-Lallaafaa (Oromoo)
52. Likkii (Amharic)-Sirrii (Oromoo)
53. Maalet (Amharic)- Jechuun (Oromoo)
54. Maankaa (Amharic)-Maankaa (Oromoo)
55. Madarikii (Amharic)-Waltajjii (Oromoo)
56. Makiinaa (Xaaliyaanii)-Konkolaataa (Oromoo)
57. Makisasii (Amharic)-Hebeleso/Kashata (Oromoo)
58. Maskaramii (Amharic)-Fulbaana (Oromoo)
59. Maxifoo (Amharic)- Badaa (Oromoo)
60. Mindinnaw (Amharic)-Maali (Oromoo)
61. Misaa (Amharic)- Laaqana/Dhiyaana (Oromoo)
62. Naggaadee (Amharic)-Daldalaa/tuu (Oromoo)
63. Nama garramta (Amharic)-Nama ajaa’ibda (Oromoo)
64. Newaarii (Amharic) -Jiraataa (Oromoo)
65. Paalis Xaabaa (Amharic)- (Waajjira Poolisii (Oromoo)
66. Qaldii (Amharic)-Qoosaa (Oromoo)
67. Qaldii (Amharic)-Qoosaa (Oromoo)
68. Qas (Amharic)-Suuta (Oromoo)
69. Qayyi Sirii (Amharic)-Hundee diimaa (Oromoo)
70. Qidaame (Amharic)-Sanbata (Oromoo)
71. Qirbii (Amharic)-Fal’aana (Oromoo)
72. Qo’i (Amharic) -turi / Afachu(Oromoo)
73. Qulfii (Amharic)-Furtuu (Oromoo)
74. Qursii (Amharic)-Ciree/Bultee (Oromoo)
75. Quum nagarii (Amharic)-Dubbii mi’aa qabdu (Oromoo)
76. Quxurii hinqabu (Amharic)-Lakkoofsa hinqabu (Oromoo)
77. Raddaatii (Amharic)-Gargaaraa (Oromoo)
78. Sabsabaa (Amharic)-Walgahii (Oromoo)
79. Sanafii (Amharic)-Maslufa/Dhibooftuu (Oromoo)
80. Shinti Beetii (Amharic)-Mana fincaanii (Oromoo)
81. Shufeeri (Amharic)-Konkolaachisaa (Oromoo)
82. Shumaagillee (Amharic)-Jaarsa/Maanguddoo (Oromoo)
83. Silkii (Amharic)-Bilbila (Talafoona)
84. Tidaarii (Amharic)-Gaa’eela (Oromoo)
85. Timirt Beti (Amharic)-Mana Barumsaa (Oromoo)
86. Tsagurii (Amharic)-Rifeensa (Oromoo)
87. Wagana (Amharic)-Lammii (Oromoo)
88. Waraajii (Amharic)-Nabuusi /Nan bu’a (Oromoo)
89. Warqii (Amharic)- Ziqayaa (Oromoo)
90. Waxii (Amharic)-Ittoo (Oromoo)
91. Wayyoo (Amharic)-Ayii/uuu (Amharic)
92. Xabaqaa (Amharic)-Abukaatoo (Oromoo)
93. Xabbaabii (Amharic) -Dhiphaa (Oromoo)
94. Xalaataa (Amharic)-Diina (Oromoo)
95. Xallaa (Amharic)-Farsoo (Oromoo)
96. Xamaamaa (Amharic)-Jallaa (Oromoo)
97. Xangaarraa (Amharic)- Ballaa (Oromoo)
98. Xeenaa (Amharic)-Fayyaa (Oromoo)
99. Xeenaa Xaabiyaa (Amharic)-Buufata Fayyaa (Oromoo)
100. Xibsii (Amharic)-Waaddii (Oromoo)
101. Xiqimii (Amharci)-Faayidaa/Dantaa (Oromoo)
102. Xiqimii (Amharic) -Bu’aa (Oromoo)
103. Xiqimti (Amharic)-Onkoloolessa (Oromoo)
104. Xiqqil Goommani (Amharic)-Raafuu Maramaa (Oromoo)
105. Xiraatii (Amharic)-Qulqullina (Oromoo)
106. Xuruu (Amharic)- Gaarii (Oromoo)
107. Zeenaa (Amharic)-Oduu (Oromoo)
108. Zellaani (Amharic)-Tikfattoota (Oromoo)
109. Zinnaa (Amharic)-Maqaa/gootummaa (Oromoo)
110. Zarii (Amharic) –Sanyii/gosa (Oromoo)

Fakkeenyota muraasa armaan olii kun hirdhinas qabaachuu mala. Isinis gama keessaniin qorannoon babaldhisa. Afaan keenya keessaa nutu aramaa funaanee gata!

Beekan Gulummaa Irranaa-Amajjii, 2017

 

Yaada Keessan kan toora FB kanaa gadirratti kennaa