XALAYAA DAAWWITII-UTUBAA LEEQAATIIN-  ILMAAN KIYYAAF

XALAYAA DAAWWITII

   ILMAAN KIYYAAF

  Hub:Xalayyaa kana keessatti miidhagina dubbiif dalagaa keessan waan ilaalatanii of hahaxooftu jedhee yaadeefan,sagaleen Eegoo keessan haftee jumulaatti himee inniis akkanaan bakkakoo bu’ee katabee isiniin gahera.Utuun jiruu hin fokkisinaa!!

Harmee keessanirraa
 Ilmaankoo haalli amma an keessa jiru jiruu akkan na mudditudha.Ganamaa hirribaa ka’uu,barii lafaan yaadda’a.Olmaan guyyaa keessa oole utuu na waadee mudduun galgala lafa ciisaa gaha.Suubiin bir’achuu eegala.Irreef sarbaa diinaa.Utuun kulkulfadhuun jiruu kiyya guyyuu gaggeeffachaa jira.Yoon har’a tokko awwale bor tokkon itti dabala,ykn gara mana hidhaatti na duraa darbatama.Akka muka Ibsaan qullatti hafuuf deema.

Yaa Gurbaa,yaa Intalaa ilmaankoo narraa fagoo jirtan.Nagaa isin gaafachuu hin daganne.Haalan keessa oolee bulutu obsaaf tasgabbii na mulqee jira.Xalayaa kanaan waa muraasa ergaa kiyya dabarsuufan sardamaa jira.Elaa “jiruuf Amaatii hin komatan” jedha Oromoon. An garuu gaariidha jechuu baadhu humaa hin jedhu.Mee ofii qilleensi biyya hambaa kun nagaa sitti qilleensoftii?ana harmeekee sitti dhamaatee asiin si geesse garaa maaliin dagachuu dandeessee?,obboolaakee na waliin Ramachii diinaa gidduu jirru,kanneen utuu si arguuf wargamanii duuti tasaa dhaanichi halagaa,gaggeessite nii yaadattaa?waan hundaaf nagenya keessanan hawwa.

     IIlmako:
  Erga Irreenkeef kan abbaakee narraa fagaatee ciqilee halagaa jala jiraachuukoo waan hunda ta’uu baatu waa muraasa waan argaa ooltuuf naa beektan se’a.Keessatti darara suukanneessaan keessa jiru sana dhageessee laata?.Obbooleessakee eegoo rasaasi diinaa erga alanfatee dacheerraa dabarsee,garaan kiyya nagaa argatee hin beeku.Imimmaankoo akka yaa’aa laga Gibee sun daran lolaa’aa oola.Sanarra darbanii kan hafe mana hidhaatti dararaa jiru.Elaa dhuguma dubbachuuf ilkeen diinaa alanfatee na kulkulsaa jira.Obolaakee kaan ajjeesanii kaan erga hidhanii booda obboleettiikee humnaan qabanii na jalatti cancala isaaniin nas ishes sakaalanii waan garaasaanii dalagaa jiru.Hunda
keessa seenee dubbachuuf safuudha.Yaa ilmako,akkan itti jiru adaraa naa bari.Kana utuu dhageessanii akkamitti biyya hormaatti wal nyaattuu??rakkoon kana caalu addunyaa kanarra jiraa?moo nama naa dhiigu gara biraan qabaa?rakkoo kiyya furuu irra rakkoo kiyya keessatti akkan kufuuf achii walii galuu dadhabdu.Ani ija namaa guutuu dadhabeera  dubartii hadha iyyeessaa,kan manni ishee akka man’ee sinbiraa naan jedhu.An humna hin qabu oggayyuu bohee harquu malee.

Ilmakoo maaloo naaf yaadda taanaan waayee kiyyaaf wal nyaachuurra waliin nyaadhaatii diina kiyya naa qaanessaa.Yoo humaa naa buusuu dadhabdan akka wal dadhabadaniif walii galuu dhabdan. Icciita keessan gudunfadhaa horma natti hin kofalchiisinaa.Yoo walii galuu dhabdan haftee du’aa kan taatee na waliin gidiraa dhamdhamaa jirtu mogolee buusuuf waa sagal hin dubbatinaa.Ilmako utuun si abdadhuu waayeekeef jettee maqaa keef jettee dhimmi kiyya si quuquu didaa jira.Ulfaadhu galata guddisa kiyyas kanaan naa deebisaa jirta.Waan hundaafuu barruu sitti bixxiltee,sitti maxintee,Siif luqqaatee si guddifte yaadadhu.Barruu kiyya gaafas guddisakeef luqqaate sun ammayyuu godaannisi isaa nii jira.Hammuma iyyeeettiif yuuyyee kiyya eegookee ishee mana hidhaatti rakkachaa jirtuu naa yaaduu dadhabde.

 INTALAKO
Gollikoo ati dur ganamaan kaatee haxooftee bareechaa turte,kosee jira.Kellaan yeroo atiif obbolaankee jirtan miidhagu  halagaan dhuunfatee ilbisaaf bineensa horatee dannabsaa jira.Hortee Bofaa, Hantuutaa fi ilmaan gatii hin baafne,saamtota dinaan na duraa dhaalamee jira.Intalako Rifeensikoo yoo ati na waliin jirtu Muujjaa dhedheessaa miilu har’a narraa luqqaatee gammoojjii saharaa fakkattee sammuuf buqqee qofaa taatee jirti.Ijji kiyya kufaatii mucucakee argee
arqee bohuu sun gidiraa dhamdhamuun humnaan ol itti taatee dimimmisteetti.Araddaan kaleessa Raafuu, Dinnicha, Qochoo, Ancootee, pappayyaa, Muuzii, Maangoo, Habukaadoo fi kkf irraa fayyadamaa ture sun ontee jirti.Biqiloonni achirra jiranillee sababa maqaa abbaakee qaban qofaaf ciramaa gubachaa jiraatu.Amma hafteensaanis kan warra humna qabuu taatee jirti.

Intalako,Bishan bahee budduqfachuun dadhabe kopaan mana seena. Qe’ee ganamaa galgala kosee hin beeknetu dhaba keessaniif  kosee jira. Ollaan kaleessa guyyaatti sagal mana  keenyatti marmaaru har’a yoo balbala keenya darbu funyaan qabatee tara.Namni kaleessa narkaa nyaatee aannan dhugee,Damma nyaatee ,guddate deebi’ee haadhookee kaan ajjeessisaa kaan hidhaan  akka narraa addaan bahan godhee jira. Ani harmeenkee Godoo xiqqoo araddaa hin qabne kana kessaa jiraachuun na jibbisiisaa jira. Haalan Keessa jiru barreessee xumuruuf Dacheen kiyya Hormaan dhaalamtee jirtu waraqaa utuu ta’ee mukeen kiiyya qalama ta’ee
barreessee fixuu hin danda’u.

Kanaaf adaraa maqaa na hin balleessin hangafakee Biyya hambaa keessaa Gidiraa dhadhama jiru irratti duula barreeffaman taasisaa jirturraa of qusadhu.Hammam haa ballessu karaa isaa mijatuun naa yaada taanan daandii kiyya irra deemuu dhiiseef maqaa na duraa hin balleessin.Akka ana jaallattutti jaaladhu.Yoo humaa jalaalan waliin deemuu dadhabde hangafakee waan ta’ef safuu kiyya cabsitee Intala salphoo soqolatte ofiin hin jechisiisin.Kabaja namaa kennuu ani si barsiise galaana anaaf siin adda baase keessatti gattee darbuun sirra hin turre.Waan hundaaf.safuuf safeeffata  kiyya cabsitee maqaa kiyya hin balleessin

Ilmaankoo wal kabajaa wal jaaladhaa.Garaa madaan jiru ittuu madeessitanii akka aariif imimmaan lubbuu kiyya na keessa hin baafneef wal naa qusadhaa!!.Naan yoo dagattan ani isin hin dagadhu.Bakkan jiru iyyaafachuu yoo dhiiftan an isin iyyaafachuuf ciisee hin bulu.Bubbuttuu kiyya uffadheen waayeekeef bohaa oola.
Jiruu gaariin isinii hawwa.Yoon lubbuun tureef walgarra hammasitti nagaatti. Dandeessuudha haadha keessan gidiraan akkan dugda ishee gophessee
saphaphuun godosheerratti margee Godoo jiguuf duuftu keessa jiraattudha.
  Ilmaankoo biyya hambaa jirtan maraaf

Utubaa Leeqaatiin 

Yaada Keessan kan toora FB kanaa gadirratti kennaa