KUUSAALEE WALALOO OROMOO-Aboma Merga Gutema’tiin.

KUUSAALEE WALALOO OROMOO-Aboma Merga’tiin.

13226705_2048898568669642_810958834114359978_n

Gad xiinxalee gaafan yaaduu
namni anaan nan barbaadu.
Ciree,Soree namaaf tumee
ofiif hurgufameen dhume.
·
Dharra’ee dhangaan naan ta’uu
Hojjedhees biddeen naan ba’uu.
Qooda namaaf osoon cabuu
an garraamiin fira hin qabu!.!

Aboma M.

Dhiiga yaaddootti of cuubdee
dhiphattee maal ta’uufii?
Xiiqiidhaan afuufamtee
‘Biliq’ jettee ba’uufii?

Danqaan sitti baay’atee
Haphattus carraan gaarii
Obsuu wayya lubbuu koo
Danda’i imimmaan aarii..!

Aboma M.

Jaalalli kee sirriidha
naaf dhamaata-argeera
hawwiin kee naaf dhugooma
facaasee naaf-margeera.
·
Cinaa kootii hin dhibamtu
quuqama koof wawwaattaa
haala kam keessattiyyuu
‘Oo’ jettee naaf owwaattaa.
·
Garuu afuura fudhachaa
utuu garaan kee ciisuu
si jaalladheen du’een kun
badaa nan amansiisuu.!

Aboma M.

Diilalla,qorra gannaaf
giimii ho’aa waliif laadhaa
piizaa fi bargarii dhiisaa
asheetaa fi mulluu nyaadhaa.
·
Kan qoccoluuf uumamtan
waahila tokko fixadhaa
warri ‘jaartii’ hin qabnemmoo
fooxaa fi gaabii bitadhaa.
—-
*Ganna gaarii.Na ofkalchaa.
Aboma.

Nun bardheengaddaa barre!
——-
Gaarii malee hin hojjettuu
hin nyaatama-hafaan kee
dammaa fi dhugaa malee
cobee hin beeku-afaan kee.
·
Hojiin keen gita hin qabdu
allaattii goota-dhaddee
aangoo keen hurgufamtee
qilleensa affeelta qabdee.
·
Ilaamee abbaa guddinaa
yaa isa dharaaf-wargamuu
inni ati afaaniin jettu
maaf ijaan hin argamuu??
·
Abba guddina lamaa
sobdee hin qaxxisiin -qarree
micciiramaa ta’uu kee
nun bardheengaddaa barre.

Tulluu abdii koorratti
qarree teessanii ceegduu
gitintiruu fi kufuu koo
cobuu imimmaan koo eegduu.
·
Gurmooftanii kutaadhaan
qe’e abbaa nagaa gooltuu
lafa oduu mandaraa
gabaa salphinaa ooltuu.
·
Atimee yaa abba dhugaa…

Haqaaf,imaanaaf jettee
jirma rakkinaa baattaa
wuskii fi cooma dhiistee
dheedhiifi haftee nyaattaa.
·
Dhugaadhaaf wareegamtee
si foxxoqfate – baqnii
onnee dhugaan madeesseef
dawaa haa ta’u haqnii.

Dabeessa waa hin beekne
sobduu-gootomsiistuu
nagaa keenya faaluuf
reeffa-haasofsiistuu.
·
Dhiisaa xobbee muruufi
albee keessan moroduu
nagaa ta’uu oromoo
‘Genius book’ haa faraduu!

Bakkaa fi iddoo koo buutee
gubannaa koo gubattaa
siqiqii fi cinqii koo
dhiphina koo hubattaa.
·
Danqaa koof danqaa taatee
darbitee naaf caccabdaa
ilkaan kee kaarru baaftee
gammachuu koof gaggabdaa.
·
An hamman jiraadhetti
namni onnee koo hin mararree
situ keessa koo moo’ee
Ulfaadhu yaa shibirree!
——
-Namoonni shibirre naaf taatan galatoomaa..!

Ilaamee yaa xibaartuu
yaa qaaniin hamma surree
‘Barana isin hin dhumtu’
jettee farrisaa hin turree??
·
Waaqaf galanni haa ga’uu
hin sakaalamne nunoo
tabba fi tullu tarsaasnee
qotachaa jirra kunoo.
——

Akka waan dafqa kootti
naa wajjiniin cobdanii
‘Nun gatiin adaraa kee’
hin jedhiinaa sobdanii.
·
Xaxaaf natti wal waamtu
dur bara ani deegaa
eenyu ‘Fira’ akka taate
tokko tokkoon si beeka.
…..
Bara kana
……..
Kan ati ajajju aannan
kan siif dhufu dhagaadha
kan dhimbiibamu soba
kan cophummo dhugaadha.
——-
-Aboma M.
Erga takkaa facaaftee
bittimsitee carraa koo
maqaa jaalalaa waamtee
sobdee hin raasiin garaa koo.
·
Abshaalumman qancartee
natti hin taphatiin Geemii
anis karaa koon deema
atis karaa kee deemii.
———-
-Aboma Merga

Isheen na dhiiftee deemnaan
utuu imimmaan koo cobuu
gufuun isheerra hin siqiin
agamsi itti haa cabu.
·
Imalli isheef hin dhumiin
akka sobduu fi moortuu
luqqeettuun’shee bututee
jilbaan biyyarra haa joortu.
·
Kan booyyees of godhi
feetus fira goondaa
si kadhachuun nuffem
yaa xurumbaa gandaa.

Ergan baree si tufee
summii natti jalqabde
araara na gaafachuuf
hin micciiramiin sobde.
·
Duguugee,irraanfadhera
argee isan si jaalladhe
anuu hin gaabbu deebi’ee
ergan takkaa muradhee!

Elaame….
————
Warri ormi isin oofu
warri hin teenye gabbiinaa
Qomoo koo wal nyaachisuuf
mataa hin dhukkubsatiina!
·
Kan tokkummaan lammiikoo
mar’umman si bobeessu
waliif owwaachuun keenya
kan sammuu si dhiitessu
Nagaa fi tasgabbi maatii
rabbi sitti haa xiqqeessu!

Cabeen hafa miti!
————–
Har’a daaree yoon dhabes
qabeenya akka kee fi wayyaa
akkasittimmo hin hafu
nan sooroma-nan fayya.
·
Dafqa kootinan bula
kufee,ka’ee-Cobsee xaaree
malee waan namaa hin fuudhu
hin kajeelu-an hin barre.
·
Rakkoo arguu fi obsuun
hamma jireenyaatii
bor nan ka’a-Nan ifa
Cabeen hafa miti.
——–
An kaayyo koofan okkola!
———-
An sodaa namaaf-Gad hin jenne
na yakkaniis-miilla hin cabne
Abjuun qaba-akka namaa
Isaafan gad-jedhee adeema.
·
Ol hin jedhu-of hin tuulu
hin barbaadu-of hin kuulu.
·
Dhiibee hin fuudhu-hatee galaa
dafquma koon-nyaadhee bula.
.
Deebifachuuf hundee durii-hundee jalaa
cabee miti-an kayyo koofan okkola.

Yoo jaalalli jiraate…
——
Isa qarshii fi doolaaraan
gammachuu walii kennuu
durumayyuu oromoon
jaalala akkasii hin beeknu
jibba jennan jibbuma
irreen wal hin sossobnu.
.
Tokkummaan ol mirgisnaan
kan alaas manaa galuu
yoo jaalalli jiraate…
kuruphee wajjin bulu!


..Naan na hin galchu!!
———
Injiraan koo-injiradhee
dhiita’aa koos-buruqfadhee.
nyaadheen bula-gogduus jiidhaa
boorumtaa koofan of miidha.
.
Dhoqqe bukeessee-dhoobee dhiqee
dafqa cobsee -lafa soqee
.
shushuntuuree-gad gugguufee
jigsee muree-gogaa soofee
.
siqiqiidhaan gogaa nyaadhee
utuun of bulchuu
hin dhaga’uu waa’een namaa
naan na hin galchu!!
——-
-Abboomaa Margaa tiin
Amboo oromiyaa.

….Duruu beekna…!
——-
Sanyii warra gootaa
warra hayyu fi gamna
duruu nuun nu beektu
dhugaaf lubbu dhabna.
·
Hin lellifnu soba
otoo haqa beeknuu
wanta hadha eebicha
kun sukkaara hin jennu.
·
Sin madaallerra al baay’e
oduu keessani fi soba
dhara fi xibaara keessan
achi nurra qabaa!
·
Soba keessan-kan alanaa
har’a miti-duruu beekna.
———
-Abboma Margaa.

….Natti hin dhufiin…!!
——————
Soba teesso guuttee
haqaaf iddos dhabdu
garuu haanxan dhugaa
soofamtuyyu hin cabdu!
·
na duudus laanqan koo
utuun dhugaaf iyyuu
otoo sobduun jirtuu
an gabbadhee hin fayyu!!
·
ilaa gantuu akkan ta’e
sababa keen du’a ga’e.
·
Siif hin guutiin-hir’uun haajaa
haqaaf du’uun -naaf kabaja.
·
Hin haftu gabaa sobaa
kumaaf dhibban gurgurta
feetus karaa raadiyoo
caal baasi sobaa baafta.
·
Bara sareenu salphiftu
kijibdoota danuu
afuuftu akka keef
hin ta’u, hin gowwomnu!
·
An haqaaf jedhee-fayyaas dhabu
natti hin dhufiin olola keef-Yeroo hun qabu!
——–
-Aboma Merga G.

Utuu si boqochiifnee
Si hin sooriin nutii
lib! goote si fudhatte
addunyarraa duuti.
·
Hangafa aartii oromoo
hiriyye waaqoo guutuu
Lubbun ke ya jaala ko
jannatatti haa dabartu!
·
Nun lammin kee si jaallannaa
Yeroo kamuu si yaadanna!!.

Sin jaalladha yoomuu!!(Jaalalle koo gaara keessaaf)
——–;————-
Yoo kana argiteef
ati jirtaafan jiraa
utuu ati hin jirremmo
du’eyyu awwalamera.
·
Yaa jaalalle koo-Gaara keessaa
ya ishee umuriin-Harraagessaa.
duruu jirta bara-Abba koo
bara abaabilee fi -Akaakoo
·
Utuu ilaalamee
dhiigni koo hundumaa
qubee kee sadantu
na keessatti argama!
·
Essayyu jiraattu
lubbu naaf dherradhu
gonfadhu hawwii kee
dhiibiis injifadhu!!!!!!!
·
Kan naaf jecha -sukkuummatte
mukukkula ibiddaa
ati onnee koo keessaa-bakka gudda qada.
-Abboomaa Margaa G.tiin

Nama Kaayyo qabu….
—————————-
Nama qarshii dhabus
garuu abjuusaf kaatuu
hagam beela’ullee
bineensi hin nyaatu!
·
Bineensiyyu beeka
gita ilmoo namaa
jara qomoo gaariifi
sanyii warra hamaa.
·
Qabna dhiira-Kan kaayyo isaaf corqaa nyaatu
Dabarseemmo-Qomoo isaaf asheeta laatu!
·
Kan garaan keessi shaashi
Garu huccuun bututaa
namni kaayyo qabu
Rabbirra argata!!!
——————–

Galaan,Oromiyaa!
-Abbuma ilaallatuuf!

Madaalli jaalalaa ke..!
———————-
Jaalallee adda biraa
kan biraa jaallattee
anarra adda ba’uuf
qarshiin na madaalte.
·
Maallaqa hin qabu beekta
waan buukii koo keessaa
qabeenya jaalalaan garuu
onneen koo sooressa.
·
Kan ati na gaafatte
qarshii dhibba sadii
miindaan koo ammo ji’aan
Dhibba tokkoo gadi!!
·
Wanta har’a badee
bor ammo bash,bashii
Jaalala filachuuf
ulaagaan kee qarshii.
·
Egaa nun waliin taane
yaa jijjiramtuu jinnii
murteeffadhu hiree kee
sooressoota wajjini.
·
Egaa erga ta’ee
kaayyon kee na qorquu
ija kee lammaffa
hin barbaadu arguu!!
-Abbooma M.
yaadannoo: abbuma ilaallatuuf,Atuu of beekta.GANTU.
Daalattii,Finfinnee,Oromiyaa.


Sin yaade Qe’ee ko!
——————–
Kan nurra mulqamte
dirqiin fedhii malee
qe’ee koo hangafaa
sin yaade Gullalle.
·
Bakkatti dachaafnee
loon obaafnu horaa
budaan nyaatamun kee
reef-nu nyaate garaa.
·
Faacha hin qabdu egaa
yookaan maqaan kee hin tollee
qe’ee abeebee tufaa
gadheen si nyaaruu hin malle!
·
Murteessi egaa-murtoo Dhumaa
dhiyeeffachuuf-guyya gumaa!!
Abbomaa Margaa.
…………,Oromiyaa.


Si hin Daganne dhugaa!!
————;———
Foxxoqseera siif madaakoo
lolaaseera imimmaanii
lafa kee quunna tokko
deebiseera dhiigani!
·
Akka allaatti siif kaadhee
siif mucucaadhee dhiigee
hafaaf godhee irra kutee
isa dhaabbii si dhorgee
·
Ana miti kan si laate
obboleessa koo malee
anis isuman lolaa
isa si ure kalee.
·
Qe’ee kee akka hin mulqamnee
siif deebisuuf mirga
siif didaan jira malee
…an sin daganne dhugaa!!

331705_174082749344741_904626694_o

Abbooma M.Gutema.

Yaada Keessan kan toora FB kanaa gadirratti kennaa