HINBAADHU MAQAA ORMAA…Maqaa Oromoo keessa seenii ilaali

H I N B A A DH U !!!

received_544648175714044Hinbaadhu maqaa Oromaa kankoo miti durattuu
Wanti aadaakoon alaa qileetti haadarbatamtuu
Maqaan abbootiikootii kan duudhaakoo ganamaa
Yoon gulummeeffadhe maaliif narraa jibbamaa?
Fayyiseefi fayyisaan maqichi kabajamaa
Adaaneef Adaanechiin maaliif bakka buufamaa?
Daraaraafi Daraatuun maqaa keenya mitiiree?
‘Abbebeefi Abebaayee’ hidhaa maalii nutti hidhee?
Waaqumaan maal taanaani ‘Gabreigzaaber’ jedhame
Dhiibbaan fedhaatiin alaa nurratti maa fe’ame
Cunqursaa darbe sana isa bara Nafxanyaa
Tokkummaan walii gallaan ofirraa achi darbanna
Mammaaksasaan Oromoon yommutti dhugeeffatuu
Maqaa gabaa keessatti badde gabumatti deeffatu
Maqaa keessaan ibsamaa eenyummaan saba tokkoo
Ta’uu baannaan jireenyi walakkaadha gartokkoo
Guutuu ta’uuf akkasii maqaadhaan boona sabni
Ta’uu baannaan garbadha kan dhiitani bulchani
Warri of ta’uu dadhabee yeroo hundaa sossodaatu
Halagaan itti kolfa firris iddoo isaa hinlaatu
Kanaafuu hinta’u lakkii maqumti abashootaa
Kan Isiraa’elis ta’ee hinfenu Arabootaa
Yoo gama Sanyiin ta’e nuti Oromoo mitiiree?
Maqaa maaf ergifanna keenya isaanii gadiiree?
Kemaal Jemaal maaliifi Caalchisaan maal ta’eetu
Oromiyaan maal taanaan maqadhaan gama ceetuu
Isiraa’eel Yaa’iqoob maal maqaan Ibirootaa
Nuti Oromoodha malee mitiimi Isiraa’elootaa
Dibooraafi Asteeriin hinbeeku sanyiin keenyaa
Laliseef Boontuu qabnaa maal barbaacha achi deemnaa
Zaliiqaafi Jamilaan lakkisaa keenya miti
Achuma nuuf deebisaa haadeebi’uu gamatti
‘Bellexee Belexechii’ kun ammoo eessaa ba’ee
Caalaaf Caaltuun maal taanaan akka kana doofa’ee
‘Gebre Maariyaam, Gabre Kiristoos’ Walatta maaryaami’
Kun martuu nunlaallatuu dafaa dachaasaa lammii
Nutisoo maqaa qabnaa maqaa gurratti tolu
Aadaa sabichaa ibsuuf hundumtuu wal hincaalu
Gaaf tokko Waraabuutu akkas jedhee dubbate
Kan garaa malee maqaa, akka hindhibnee hubatee
Garaasaaf kan bitamu waraabuun okkolaani
Kan maqaa giroo hinqabu raqasaa argannaani
Ilmi namaa akkas miti sammuu ittiin yaadu qaba
Xiinxalee buusee baasee nilaata murtii jabaa
Maqaa baduu mannaa mataa dhabuu wayyaa
Inni kan keenya hintaane boolla haabu’u hallayyaa
Maqaan Oromoodhaafii haaloo baafannaa miti
‘Gizaachew ‘Adifires’ homaa nuttii hinqabuuti
Oromoon maqaasaatiin hawwii qabu ibsata
Sirna aammachiisaa qaba aadaasaa kunuunfata
Malee Oromokoo durii gabroomee hinjiraanne
Eenyuummaaf sabboonummaa abashootaaf hinlaanne
Oromoon har’a jiru akkas jechuudha qabna
Maqaa nu hinilaallanne ofirraa kunnee ganna
Maafan baadha itti eelee maqaa nan ilaalanne
Hundeef sanyiikoo faana isa wal hinsimanne
Maaf jedhanii nawaamuu Misgaanuufi Taaddasaa
Maaliif narratti jibbu Beekaniifi Fayyisaa
Maal ta’e maqaan kankoo maqaan hundee ganamaa
Maafan wajjin siqiqa kan ormaatiif naagama
Tarfaasafi Araarsaan maal ta’e yaa jarakoo
Laliseefi Hanbiseen keenya mitimoo obbookoo
Maarree maaltu taanaani heerri ganamaa maqe
Diinni karuma kamiin sum’iisaa nutti naqe?
Kan qabnu cimaa ture sirna Gadaa guddichaa
Kan keessaa burqee hindhumne falaasamni sabichaa
Maaltu dhufnaan ergisaaf kan ormaa laaqaa turre
Gowwoomsaan jaarraa olii ammammoo nun ga’uuree?
Booranaaf warri Gujii warri Raayyaaf Kamisee
Daguuggaa sum’ii jaraa maaltu isinitti hambisee
Warri Maccaaf Tuulamaa Warra Baaleef Harargee
Ormi maqaaf duudhaasaa maaliif sinirra naqee?
Jimmaaf Iluu Abbaa Booraa warri Leeqaa Naqamtee
Amboon biyya goototaa Ormi akkamiin sin laaqxee?
Warri Arsiif Harargee lammiinkoo Shaashamannee
Maqaa warra Yooqixaan maaliif ofirraa hinkaasnee?
Ijoolleen Dambiidoolloo, Begii Qarqara lafaa
Ijoolleen Gimbii keenyaa Nafxanyaan maa sibalfaa?
Sabboontota Adaamaa Bishooftuuf laga Xaafoo
Yaa Ijoollee Gullallee warreen hinqabne laafoo
Uummanni Oromookootii guutummaan biyya lafaa
Harcaatuun maqaa Ormaa maalumaafuu nutti hafaa?
Sanyiin sanyiiwwan keenyaa waan gaarii dhaaluu qabu
Sanyiin gosa addaaddaa maalumaafuu walmakuu
Maqaan keenya boonsaadhaa, aadaan keenyas akkasi
Gonkumaa hin ergifannuu hiree qabnaam nutisii
Maqaa ormaa akka hinbaanne waadaa waliif haaseennu
Utuu hundumaa qabnuu gola Ormaa dhaquu hinqabnuu
Maqaan Ormaa ormuma kanaaf ofirraa gataa
Kunumtuu salphaa miti qabsoo keenya achi buta
Hinjedhiin maaloo adaraa maqaan ayyaana hintaatuu
Maqaan maquma naafi hiika biraa naan laatuu
Hinjedhiin adarakee kun jaamummaa guddaadha
Har’a ofirraa gatanii isa darbeef gaabbuudha
Taaddasaa Birruufaa Maammoo Mazammirii
Oromoof qabsaa’anii yoom jijjiirratanii
Akkas jetta taanaanii ati waa tokko beeki
Har’iifi yeros gargar mee ta’uusaa naa qeeqii
Haalli ammaaf yeroosii waldorgomaaree dhiiroo
Warra baay’ee baratan kumootaan qabna qeerroo
Dalaganii darbaniim isaanis akka dansaa
Nurratti lakkisanii imaanaa gurguddaasaa
Nutuu bu’aa isaaniitii ijoolleen ammaa kunii
Afaan keenyaan dubbannee barreessuu danda’uunii
Maqaa ofiin of ta’uun innumtuu qabsoo guddaa
Maqaan waan hinduuneefuu jiraata bara hundaa
Kanaaf lammiinkoo hunduu dammaqaa waldammaqsaa
Maqaa ergisaa sanaa ofirraa achi calaasaa
Gaaf tokko gadi taa’een wanta tokko yaadadhe
Jechoota afaan keenyaa yaadaan taa’een lakkaa’ee
Akka cirracha abbayyaa baay’achuunsaa nadhibee
Xiinxalee buusee baaseen garuu waa tokkon gaabbe
Maqaan jecha erga ta’ee jechi afaan guddisaa
Warreen maqaan abashaa maaf afaankoo quucarsaa
Miliyoona hedduutoo maqaa abashaan waamamaa
Jechoonni Afaan Oromoo karaa kam dagaagfamaa
Yoos diinni Afaan Oromoo ammas Oromoodhakaa
Halagaa miidhee jedhee maafan quba itti qabaa?
Garuu abdiin amma jiru ifaadha fuuldurrisaa
Dhaloonni qubee kuni hubateera hundasaa
egaa…
An karaakoo jedheera hinbaadhu maqaa Ormaa
Har’as ta’ee boriyyuu ani ittumaanaan mormaa
Atis hinbaatiin lakkii sitti haahafu gonkumaa
Kaabas taanu kibbaanis nuti martuu tokkumaa
Hinbaannu waaroo halagaa isa barri itti darbe
Eenyummaa boonsaa qabna gaabbineerra kan darbe..
****///****
©Beekan Guluma Erena, 2016

received_544647499047445MAQAALEE OROMOO MURAASA…

Oromoo ta’ee kan maqaa saba biraan waamamu garba waan itti waamamu sanaati!
Boonsaa, Eebbaa, Jiituu, Atimoo’i, Moo’iboon, Sinboo, Suraanee, Feeneetii, Kookeetii, Keemartii, Ketoraan, Singitan, Nuftaat, Naroobii, Kanawwiin, Meeroobi, Roobsan, Naa’ilii, Naanaati, Kookeeti, Keeraaji, Meelaal, Keenboon, Mo’iboon, Marsiimo’i, Naabeeki, Naafsiif, Hireewaaq, Seenaa’ol, Kee’an, Seenaasaa, Bornaaf, Firiikoo, Furtuusaa, Siinboonee, Miindaa’ol, Oliyaad, Maatiinol, Naabooni, Sibiraati, Walabummaa, Birmadummaa, Bilisummaa, Lammiiyaad, Niimoonaa, Mo’eeraa, Aagaa, Aagituu, Aannanee, Abbayaa, Abboomaa, Abdannee, Abdataa, Abdii, Abdiisaa, Addunyaa, Adii, Akkakoo, Akkasaa, Akkashee, Amanuu, Amantee, Amantii, Amiidoo, Ammayyuu, Anaan, Aannanee, Angaasaa, Angaatuu, Araaree, Araarsoo, Askoo, Ayyaanaa, Ayyaanoo, Ayyaantuu, Baacaa, Baaccuu, Badhaadhaa, Badhaanee, Badhaasaa, Badhaatuu, Bagudaa, Bakaree, Bakkashee, Bal’aa, Bantii, Bareedduu, Barii, Barrisee, Barsiisaa, Bashaadduu, Bashaanee, Bashaatuu, Beekaa, Beekan, Beekumaa, Beenyaa, Biiftuu, Bilisee, Bilisummaa, Biqilaa, Biqiltuu, Birakee, Bisoo, Biyyaa, Bonaa, Boonaa. Boodanaa, Bookkanaa, Boonii, Boonsaa, Boontuu, Booraa, Booranee, Bor-tolti, Bulanii, Bulchaa, Bulee, Bulee-caalaa, Bulii, Bullukoo, Bultiiwaaqashee, Bultuu, Burqaa, Caalaa, Caaltuu, Calqituu, Camadaa, Cangaree, Corqaa, Daangulee, Daawwitii, Dabalaa, Dabalee, Dadhiituu, Dambalee, Dammakoo, Dammaqsaa, Dammasaakeetii, Dammashee, Dammee, Dandanaa, Dandeessuu, Dangalaa, Daraaraa, Daawwitii, Deebii, Dheeressaa, Dhibbaa, Dhiinsaa, Dhufeeraa, Dhugaasaa, Dibaabaa, Dibaabee, Didaa, Diggaa, Diimaa, Diimee, Dinqiishee, Doi’ii, Dorgee, Dummeetti, Dungoo, Durreettii, Duulaa, Eebbaa, Eebbisaa, Eebbisee, Faayaa, Fakkii, Fala, Fayyeeraa, Fayyisaa, Fayyisee, Fedhii, Feenaan, Feeneet, Feeti, Fiixee, Fiixumaa, Firaa’ol, Firoomsaa, Fufaa, Gaaddisaa, Gaalloo, Gaanfuree, Gaangul, Gadaa, Gadaadaraartuu, Gaaddise, Galaanaa, Galataa, Galgalee, Galgaloo, Gammachis, Gammachuu, Gammadee, Ganamee, Garbaa, Gidaadaa, Giiftii, Gishuu, Godee, Goobanaa, Guddaa, Guddataa, Guddattuu, Guddinaa, Guddisaa, Gurbaa, Gurmeessaa, Gurmuu, Guutaa, Guutamaa, Guutuu, Guyyaa, Haawwanii, Hacaaluu, Hambaa, Hambisee, Hankoo, Harmee, Hawaas, Hawwii,Hawwinee, Hirphaa, Hirphaasaa, Hirphee, Horaa, Hordoofaa, Hortuu, Hundarraa, Hundee, Hundumaa, Ibsaa, Ibsituu, Iddoosaa, Iddooshee,Ifa’iftuu,Irranaa, Irranee, Ittaanaa, Ittafaa, Jaagamaa, Jaalallee, Jaalalii, Jaalannee,Jaalataa, Jaamboo,Jabeessaa, Jajanii, Jifaar, Jigsaa, Jiituu,Jootee, Jorgee, Kanarraa, Kanbaraa, Kanhiriyyaa, Kankoo, Karoorsaa,Keelloo, Kennaa,Kennaakee, Kiilolee, Kiyyaa, Koo-keet, Kooraa, Koorsaa, Koortuu, Kumashii, Kumee, Kummarraa,Kumsaaboontuu,Kuulanii, Laalii, Lalisee, Lammeesaa,Lammii,Lammummaa, Leelloo, Leencoo, Leensaa, Leensee, Liiban,Lookoo,Luucee, Macheessaa, Magarsaa, Magartuu, Malaa-mali, Malkaa, Maqaasaa, Mararaa, Marartuu, Margaa, Marii’ol, Masaraa, Masoo,Meecaa, Meetii, Midhaqsaa, Midhaqsee, Milkii, Milkiisaa, Missiree, Moosisaa, Mootii, Murtii,Naanaati, Naa’ol, Naa’omi, Nadhanii, Nadhii, Nagaasaa, Nagaasee, Nagaraa, Nagarii, Nagaroo, Nagawoo, Nammarraa, Naa’ol, Nuurfataa, Obsaa, Obsee, Ofirraa, Olaanaa, Olyaad, Qabataa, Qabbanee, Qananii, Qananiisaa, Qaqqabaa, Qarneessaa, Qeeransoo, Qondaalee, Quufaa, Rabbirraa, Roobaa, Roobeeraa, Saami, Sabboonaatuu, Saffii, Saffisaa, Sanbatee, Sarbeessaa, Sardaa, Seenaa, Shoraa, Shuree, Siifan, Siitinaa, Simboo, Soolanee, Sooranee, Soorettii, Taanaan, Taliilaa, Taliilee,Tokkaatuu, Tokkummaa, Tolaa, Tolasaa, Toleeraa, Toltuu, Tufaa, Tulluu, Tumee, Turaa, Turee, Tuuchoo,Tuulamaa, Urgeessaa, Urjii, Ushii, Utuu, Waaqasaa, Waaqgashee, Waaqjedhaa,Waaqjiraa, Waaqtolee, Waaqwayyaa, Walalii, Waaqgaarii, Warqee, Wayyeessaa, Xaafaa, Yaadanii, Yaadessaa, Yaachisaa, …..

©Beekan Guluma Erena, 2016received_544647479047447

Beekan Guluma Erena
Follow Me

Beekan Guluma Erena

Beekan is writer, editor, researcher and Afaan Oromoo Instructor at Harvard University.
He wrote more than 30 books in Afaan Oromoo and editing many more Oromo books, magazines and articles. Currently, he writes on his site (beekanguluma.org) and gibetube.com on current issues of Oromo people, culture, education and politics in Oromo.
Beekan Guluma Erena
Follow Me

Yaada Keessan kan toora FB kanaa gadirratti kennaa

3 thoughts on “HINBAADHU MAQAA ORMAA…Maqaa Oromoo keessa seenii ilaali

  • April 11, 2016 at 11:10 am
    Permalink

    abboo namati toola….

    Reply
  • April 11, 2016 at 3:35 pm
    Permalink

    Galata Guddaa argadhu!!!
    Guyyaa har’a ijoollee ani wajjiin baraadhu 5 maqaa orma of irraa galchaniru mana murtii Aanaa Haramaayaa deemani.
    1,Bazaabenyi Mokoonoon Goolee gara Milkeessaa ti
    2, Darroo Bokoonaa Qilxuu gara Milkeessaa ti
    3, Tamiraat Alaamaayyoo Dalaassaa gara Urjii ti
    4,Yohaanis Huseen Gichee gara Ifeeraa ti
    5,Tasammaa Tizaazuu gara Jabeessaa ti
    Ijoolleen kun hunduu muummee gosa barnoota tokkoo baratu.
    ijoolleen hafanis jijjiirachuf qophii irraa jiru.
    Qubeen dhaloota maqaa orma of irraa haa galchinun erga kooti!!!

    Reply
  • April 12, 2016 at 11:36 am
    Permalink

    maqoolee oromoon moggaafatu 100% keessa5% nuttii himtee galaatoomii galataa kee ibsuuf jechan dhaba
    maqaan ayyaana hin ta’uun jecha doofaan dubbatee jechuuf garuu ayyaana malee yoo moggaafamedha
    akkaa seera oromoottii

    guyyoonni torbanii ayyaana mataa isaanii qabu maqaan ijoollee dhalaatanis kanummaarraa ka’uun moggafaaa maqaan isaaniif jireenyi isa isaanii wal madaala jechuudha ! ayyaana malee moggaasuun gonkuma maqaa ayyaana hin taassisu
    oromoonni hedduun immoo dhahaa oromoon fayyadamu akkaa dhahaa oromootti guyyoonni 1-27-28-29-30-31 jiran kunneen ayyaana mataa isaanii qabu carraan ykn hireen isaan duraa jiruu kun akkaa ayyaana isaan ittii dhalatan ta’aa EEYEN MAQAAN AKKASITTI AYYAANA TA’AA jennaa warraa maqaan ayyaana hin ta’uu jedhuun “maqaa ormaa ofirraa jijjiirun garbummaa xiqqoo ofirraa buqqisuu ykn bilisummaa xiqqoo kan maqaa argachuudha.” jabaadha beektoonni keenya dhaamsaan nuf qaqqaabsiisa?

    Reply

Leave a Reply

Your email address will not be published.